Read Ogniem i mieczem Online

Authors: Henryk Sienkiewicz

Tags: #http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/ogniem-i-mieczem

Ogniem i mieczem (120 page)

BOOK: Ogniem i mieczem
10.36Mb size Format: txt, pdf, ePub
ads
[3101]

esauł
— oficer kozacki.

[3102]

aprosz
(z fr.
aproche
: podejście, przybliżenie) — okopy, pozwalające podejść bliżej do obozu wroga.

[3103]

mołojec
(ukr.) — młody, dzielny mężczyzna, zuch; Kozak.

[3104]

Hospody
(ukr.) — Panie Boże.

[3105]

bat’ko
(ukr.) — ojciec.

[3106]

kosz
— obóz.

[3107]

lacki
(z daw. ukr.) — polski.

[3108]

siromacha
(z daw. ukr.) — wilk samotnik.

[3109]

staja
a.
stajanie
— jednostka długości, licząca od 100 do 1000 m.

[3110]

wideta
— posterunek straży.

[3111]

czabańczyk
— pasterz stepowy.

[3112]

kondel
(daw.) — kundel, pies.

[3113]

ekspens
(z łac.) — wydatek.

[3114]

rankor
(daw.) — gniew, uraza.

[3115]

hadki
(z białorus.) — wstrętny, przykry, obrzydliwy.

[3116]

fatigati
(łac.) — zmęczeni.

[3117]

Perekop
— przesmyk, prowadzący na Półwysep Krymski, i osada, broniąca wejścia na półwysep.

[3118]

exquisitissimi
(łac.) — wyborni, najwyszukańsi, najlepsi.

[3119]

inkomodować
(z łac.) — niepokoić, pozbawiać wygody, sprawiać kłopot.

[3120]

komiliton
— towarzysz broni.

[3121]

mizeria
(z łac.) — bieda, nędza.

[3122]

Requiem aeternam dona ei, Domine
(łac.) — wieczny odpoczynek daj mu, Panie; słowa modlitwy za zmarłych.

[3123]

Anima eius
(łac.) — dusza jego; słowa modlitwy za zmarłych.

[3124]

sprezentować
— wystawić na pokaz.

[3125]

rozhowor
(ukr.) — rozmowa.

[3126]

delirium
(łac.) — szaleństwo, majaczenie.

[3127]

Kudak
(nazwa z tur.) — twierdza nad brzegiem Dniepru, zbudowana w 1635 r. z inicjatywy hetmana Stanisława Koniecpolskiego, nazywana „kluczem do Zaporoża”, dziś w granicach miasta Dniepropietrowska.

[3128]

Ej to ne pili pilili!... ne tumany ustawały
(z ukr.) — ej, to nie pyły pyliły, nie mgły wstawały.

[3129]

Łubnie
— miasto na Połtawszczyźnie, na śr.-wsch. Ukrainie, rezydencja książąt Wiśniowieckich.

[3130]

mołojec
(ukr.) — młody, dzielny mężczyzna, zuch; Kozak.

[3131]

Czort by ich pobraw, i cei smerdiaczoi wody kazały pylnowaty
(z ukr.) — czart by ich wziął, i tej śmierdzącej wody kazali pilnować.

[3132]

spisa
— rodzaj włóczni; Kozacy używali najczęściej spis krótkich, z ostrymi grotami na obu końcach.

[3133]

Toporów
— wówczas miasto, dziś wieś w zach. części Ukrainy, ok. 60 km na płn. wschód od Lwowa.

[3134]

perspektywa
(daw.) — luneta.

[3135]

Jan II Kazimierz Waza
(1609–1672) — król Polski w latach 1648–1668, syn króla Zygmunta III Wazy (1566–1632).

[3136]

Żółte Wody
— uroczysko i futor kozacki nad rzeką Żółtą w płd. części Ukrainy; dziś miasto z kopalniami rud żelaza i uranu, położone ok. 100 km na zachód od Dniepropietrowska; bitwa pod Żółtymi Wodami (1648) zakończyła się klęską wojsk polskich.

[3137]

Korsuń
(dziś ukr.:
Korsuń-Szewczenkiwskij
) — miasto na środkowej Ukrainie nad rzeką Roś, w średniowieczu zamek władców kijowskich, w XVII w. rezydencja Wiśniowieckich; w bitwie pod Korsuniem (1648) Kozacy Chmielnickiego wraz z Tatarami zwyciężyli wojska polskie.

[3138]

Piławce
— wieś w centralnej części Ukrainy, ok. 30 km na płd. wschód od Konstantynowa; miejsce klęski wojsk polskich w starciu z Kozakami i Tatarami (1648).

[3139]

mołojec
(ukr.) — młody, dzielny mężczyzna, zuch; Kozak.

[3140]

towarzysz
— rycerz, szlachcic.

[3141]

sam
(starop.) — tutaj.

[3142]

delia
— rodzaj płaszcza.

[3143]

siła
(starop.) — dużo, wiele.

[3144]

lubo
(daw.) — chociaż.

[3145]

kusztyk
a.
kulawka
— kieliszek bez nóżki, z którego trzeba wypić od razu całą zawartość.

[3146]

Benedico vos, in nomine Patris et Filii, et Spiritus sancti
(łac.) — błogosławię wam, w imię Ojca i Syna, i Ducha świętego.

[3147]

korab
(daw.) — okręt, statek.

[3148]

kupy swawolne
— oddziały nieprzyjacielskie, które odłączyły się od swojej armii.

[3149]

Tarnopol
— miasto w zach. części Ukrainy, ok. 110 km na wschód od Lwowa.

[3150]

Krzywonos, Maksym
(ukr.
Krywonis
, zm. 1648) — jeden z przywódców powstania Chmielnickiego, brał udział w bitwach pod Korsuniem i pod Piławcami, zdobył Bar, Krzemieniec i Połonne oraz Wysoki Zamek we Lwowie, gdzie zmarł kilka dni po bitwie.

[3151]

kulbaczyć
— siodłać.

[3152]

Bar
— miasto i twierdza w środkowo-zach. części Ukrainy, położone nad rzeką Rów, ok. 100 km na płn. wschód od Kamieńca Podolskiego, 60 km na zachód od Winnicy.

[3153]

siła
(starop.) — dużo, wiele.

[3154]

Płoskirów
(dziś: Chmielnicki) — miasto w zach. części Ukrainy, położone nad rzeką Boh, w połowie drogi między Tarnopolem a Winnicą, ok. 25 km na północ od Jarmoliniec.

[3155]

Jampol
(w obwodzie winnickim) — miasto w płd.-zach. części Ukrainy, położone w jarze na lewym brzegu Dniestru (dziś przy granicy z Mołdawią), w XVII w. lokalny ośrodek handlowy.

[3156]

czambuł
(z tur.) — zagon, oddział tatarski.

[3157]

siła
(starop.) — dużo, wiele.

[3158]

kulbaczyć
— siodłać.

[3159]

ab ovo
(łac.: od jaja) — od początku.

[3160]

piernacz
— buława pułkownikowska kozacka, pełniąca także funkcję listu żelaznego, przepustki.

[3161]

towarzyszów
— dziś popr. forma D. lm: towarzyszy.

[3162]

vulpes astuta
(łac.) — chytry lis.

[3163]

Jahorlik
— miasteczko i stanica wojskowa u ujścia rzeki Jahorlik do Dniestru, ok. 150 km na płd. od Bracławia, wówczas przy granicy z Mołdawią i Turcją, dziś na terenie Mołdawii.

[3164]

czambuł
(z tur.
czapuł
: zagon) — oddział tatarski, dokonujący najazdów w głębi terytorium przeciwnika, w celu odwrócenia jego uwagi od działań sił głównych.

[3165]

pajuków
— zbrojny służący, lokaj.

[3166]

kulbaka
— wysokie siodło.

[3167]

petercyment
(daw.) — wino hiszpańskie.

[3168]

żołnierzów
— dziś popr. forma D. lm: żołnierzy.

[3169]

czaus
— urzędnik, wysłannik.

[3170]

hufnal
— gwóźdź.

[3171]

rankor
(daw.) — uraza, gniew.

[3172]

foryś
— konny pachołek, pomocnik stangreta.

[3173]

kupić się
(daw.) — zbierać się, gromadzić się (por. skupić się).

[3174]

Czehryn
a.
Czehryń
(ukr.
Czyhyryn
) — miasto na środkowej Ukrainie, położone nad Taśminą, dopływem środkowego Dniepru, jedna z najdalej wysuniętych twierdz Rzeczypospolitej.

[3175]

rezun
(ukr.) — siepacz, zabijaka.

[3176]

wolentarz
— ochotnik, wolontariusz.

[3177]

Zasławski-Ostrogski, Władysław Dominik
(1618–1656) — książę, koniuszy wielki koronny i starosta łucki, jeden z najbogatszych magnatów Korony.

[3178]

mołojec
(ukr.) — młody, dzielny mężczyzna; zuch; Kozak.

[3179]

świta
— płaszcz, kurtka.

[3180]

Kisiel, Adam herbu Kisiel
(1600–1653) — wojewoda bracławski i kijowski, pan na Brusiłowie i Huszczy, ostatni prawosławny senator Rzeczypospolitej, negocjował z Kozakami podczas powstań Pawluka i Chmielnickiego.

[3181]

Lude, spasajtes
(z ukr.) — ludzie, ratujcie się.

[3182]

Nemezis
(mit. gr.) — bogini zemsty.

[3183]

Piławce
— wieś w centralnej części Ukrainy, ok. 30 km na płd. wschód od Konstantynowa; miejsce klęski wojsk polskich w starciu z Kozakami i Tatarami (1648).

[3184]

Te Deum ludamus
(łac.) — Ciebie Boga wysławiamy; początkowe słowa uroczystego hymnu dziękczynnego.

[3185]

państwo łubniańskie
— posiadłości książęce, okolica Łubniów;
Łubnie
— miasto na Połtawszczyźnie, na śr.-wsch. Ukrainie, rezydencja książąt Wiśniowieckich.

Ten utwór nie jest chroniony prawem autorskim i znajduje się w domenie
publicznej, co oznacza że możesz go swobodnie wykorzystywać, publikować
i rozpowszechniać. Jeśli utwór opatrzony jest dodatkowymi materiałami
(przypisy, motywy literackie etc.), które podlegają prawu autorskiemu, to
te dodatkowe materiały udostępnione są na licencji
Creative Commons
Uznanie Autorstwa – Na Tych Samych Warunkach 3.0 PL
.

Źródło:
http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/ogniem-i-mieczem

Tekst opracowany na podstawie: Henryk Sienkiewicz, Ogniem i mieczem, t. 1, Państwowy Instytut wydawniczy, Warszawa 1974

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Anna Dyja, Dorota Kowalska, Magdalena Mojska, Marta Niedziałkowska, Agnieszka Paul, Magdalena Paul, Ilona Sokołowska, Dominika Tarnacka.

Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur.
Nazwa organizacji: Fundacja Nowoczesna Polska
KRS 0000070056

 

Plik wygenerowany dnia
2011-09-01
.

BOOK: Ogniem i mieczem
10.36Mb size Format: txt, pdf, ePub
ads

Other books

The Chaos by Nalo Hopkinson
Martial Law 1: Patriotic Treason by Christopher Nuttall
Love/Fate by Tracy Brown
The Windsingers by Megan Lindholm
The Paper Bag Christmas by Kevin Alan Milne
On Solid Ground: Sequel to in Too Deep by Michelle Kemper Brownlow
Bride by Midnight by Winstead Jones, Linda
Forbidden Legacy by Mari Carr